Een ander licht op de donkere kant van creativiteit

Wil je iets goeds creëren, dan helpt het enorm als je een beetje melancholisch bent aangelegd.

Ik leg het je uit. Alles in het leven heeft dualiteit in zich. Zonder donker geen licht. Zonder zwart geen wit. Zonder dun geen dik. Zonder haat geen liefde. En zonder melancholie geen creativiteit.

Als je melancholisch bent aangelegd, net als ik, dan ben je misschien geneigd om alleen maar te kijken naar wat er negatief is aan je brein. Ik wil je aansporen om ook eens de andere kant op te kijken. Om meer balans in je waarneming te krijgen.

Om te zien dat melancholie en creativiteit niet zonder elkaar kunnen bestaan.

Een voorbeeld.

Ik ben in een hol klinkend kamertje met uitzicht op de kerk. Naast mij staat een klein tafeltje en ik zit op een zachte, stoffen fauteuil, duidelijk gekozen om mij een beetje op mijn gemak te stellen. Schuin tegenover mij zit de psycho-man. Hij vraagt hoe het de afgelopen twee weken gegaan is. Omdat ik hem niet continu wil aankijken, dwalen mijn ogen af naar de plint naast de deur. De plint is niet helemaal wit geschilderd. Terwijl ik vertel hoe het met me gaat, fantaseert mijn brein ondertussen over hoe de plint eruit zou zien als hij wel helemaal geschilderd zou zijn. Ook de boekenkast lijkt op een rare plaats te staan. Niet echt feng shui. Hoe zou de ruimte overkomen als de kast 20 centimeter naar rechts zou opschuiven?

Twee weken daarna valt mijn oog opnieuw op de plint. Nog steeds niet geschilderd. En wat een rare, perzikachtige kleur zit er eigenlijk tegen de muur. Gewoon wit zou deze ruimte een veel professionelere uitstraling geven.

Creativiteit tapt uit hetzelfde vaatje als melancholie: je brein ziet wat er ontbreekt.

Het heeft de gave om dingen te bedenken die er niet zijn. Creëer je iets moois, dan noemen we dat creativiteit. Creëer je iets lelijks, dan noemen we dat depressie. Je brein wil gewoon altijd zien wat er ontbreekt. Daar is het op ingericht. Zonder melancholie geen creativiteit. Het zijn twee kanten van dezelfde medaille.

Dat de grootste kunstenaars de grootste depressievelingen zijn, is geen toeval. Het feit dat Kurt Cobain besloot om er een eind aan te maken, hangt zeker weten samen met zijn creatieve vermogens om Smells Like Teen Spirit te schrijven. Dat Robin Williams niet meer onder ons is, geeft sadly enough meteen de verklaring voor zijn succesvolle carrière als acteur en komiek. Juist vanwege zijn creatieve talent kon Joost Zwagerman zo treffend omschrijven dat depressie de opstand van de geest tegen zichzelf is.

Creativiteit is de gave om te kunnen zien wat er niet is.

Een schilderij begint met een blank canvas, een verhaal begint met een lege pagina. Je hebt leegte nodig om te kunnen creëren. Je moet kunnen zien dat er iets ontbreekt om iets nieuws te kunnen maken. Zo is het met melancholie ook. Om jammerende gedachtes te kunnen produceren, moet je brein het vermogen hebben om te kunnen zien wat er niet is. Je brein is als een blank canvas dat zichzelf automatisch vult met dat wat nog niet bestaat.

Sinds een aantal jaren ben ik me de gevolgen van mijn makersbrein gaan realiseren. Ik kan dingen zien die anderen niet zien en daar hoef ik geen moeite voor te doen. Daarin schuilt voor mij de overvloed. Ik heb geleerd om te surfen op de creatiedrang van mijn hersens. En ja, de keerzijde is melancholie. Maar die neem ik tegenwoordig op de koop toe. Omdat ik het verband begrijp. En omdat ik begrijp dat het niet-willen van mijn depressieve kant ook mijn creatieve kant aan banden legt.

Ben je, net als ik, een creatieveling, dan ben je in je werk waarschijnlijk een graag geziene gast. Want je ziet precies wat er ontbreekt. En je kunt vervolgens ook nog bedenken wat de situatie nodig heeft. Daar is je brein in getraind. Maar pas op. Je creativiteit kan je ook pakken. Ongenadig hard. Dan gaat het fantasieverhalen bedenken over wat er aan jou ontbreekt. Hoe je niet deugt, omdat je niet van je kinderen kunt genieten terwijl je toch zo’n fijne kinderen hebt. Hoe je altijd alleen zult blijven, omdat je vrienden vast en zeker tegen elkaar zeggen wat voor lapzwans je bent. Je ziet dingen die er niet zijn. Je scheppende vermogen gaat met je aan de haal. Want daar is het op ingericht.

De clou is om deze natuurlijke drang van je brein te herkennen en als de andere kant van de creatieve medaille te labelen, zodat je er makkelijker vriendschap mee kunt sluiten.

Je hébt nu eenmaal de gave om te zien wat er ontbreekt (zelfs als alles er is). Leer om het hiermee te doen. Maak van je vermeende afwijking je kracht.

< Lees een ander blogartikel


Artikel delen